Zadzwoń do nas
(+48) 696-416-628
Napisz do nas
adwokat@pawelbala.pl
Tylko sankcja może zmusić żołnierzy WOT do informowania firm o służbie (prawo.pl)
Jak już pisaliśmy w serwisie Prawo.pl, pracownicy będący żołnierzami Wojsk Obrony Terytorialnej, zapominają "w cywilu" poinformować swoich pracodawców o fakcie powołania ich do służby w WOT. Mimo, że mają taki obowiązek i powinni go wykonać niezwłocznie. Wszystko dlatego, że przepis nie przewiduje sankcji za niewywiązanie się z tego. Zdaniem prawników wystarczy go tak zmienić, aby pracownik, będący terytorialsem, który nie powiadomi o tym firmy, tracił ochronę stosunku pracy, wynikającą z ustawy o obronie Ojczyzny.
Chodzi o art. 172 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 825), zgodnie z którym żołnierz Obrony Terytorialnej ma obowiązek zawiadomić niezwłocznie swojego pracodawcę o fakcie powołania do terytorialnej służby wojskowej. Prześledziliśmy powstanie tego przepisu. I jedno jest pewne: ani w projekcie ustawy o obronie Ojczyzny (nr UD304), który trafił do uzgodnień międzyresortowych i konsultacji publicznych, ani w wersji, która trafiła na rząd, a potem do Sejmu (Sejm IX kadencji, druk sejmowy nr 2052), takiego wymogu nie było. Przepis ten pojawił się w sprawozdaniu sejmowej Komisji Obrony Narodowej (Sejm IX kadencji, druk sejmowy nr 2079), bo prawdopodobnie został zgłoszony w trakcie prac Podkomisji nadzwyczajnej do rozpatrzenia rządowego projektu ustawy o obronie Ojczyzny jako poprawka nr 78. Kto był jej autorem i jakie było jej uzasadnienie - tego nie udało się nam ustalić od ręki ani w Biurze Legislacyjnym Kancelarii Sejmu, ani w Sejmowej Komisji Obrony Narodowej.
Cel: motywacja finansowa i gwarancja zatrudnienia
- Zakłada się, że w obecnych uwarunkowaniach wprowadzenie obowiązkowej powszechnej zasadniczej służby wojskowej byłoby trudne do zrealizowania, wobec czego główny nacisk w projekcie ustawy położono na podejmowanie przez osoby dobrowolnych form pełnienia niezawodowej służby wojskowej, motywując ich finansowo (odpowiednie uposażenie) i poza finansowo (np. gwarancja zatrudnienia u obecnego pracodawcy). Jednakże biorąc pod uwagę mogące wystąpić w przyszłości zagrożenia, w projekcie ustawy proponuje się pozostawić możliwość uruchomienia zasadniczej służby wojskowej również w formule obowiązkowej. Reasumując, w odniesieniu do służby niezawodowej zakłada się jej dobrowolność, z możliwością obligatoryjnego powoływania do zasadniczej służby wojskowej. Obligatoryjnie do odbycia służby wojskowej będą również mogli być powołani żołnierze rezerwy na ćwiczenia wojskowe - napisało Ministerstwo Obrony Narodowej w uzasadnieniu do projektu ustawy o obronie Ojczyzny, który 28 lutego 2022 r. trafił do Sejmu.
Pytanie, czy i jak Wojska Obrony Terytorialnej informują dziś swoich żołnierzy o obowiązkach wobec pracodawców. - Terytorialna Służba Wojskowa (TSW) to unikalna możliwość dla pracodawców, którzy pragną wspierać swoich pracowników w łączeniu życia zawodowego z obowiązkami wojskowymi. Dzięki elastycznym rozwiązaniom, żołnierze WOT mogą pełnić służbę w sposób, który nie koliduje z ich pracą zawodową - można przeczytać w odpowiedzi na pytanie, dlaczego warto zatrudniać żołnierzy WOT. W dwóch z trzech kluczowych informacji dla pracodawców wskazano na:
* elastyczny harmonogram - szkolenia odbywają się w czasie wolnym od pracy, co pozwala pracownikom na efektywne zarządzanie czasem.
* przejrzystość planowania: pracodawcy mają dostęp do harmonogramu szkoleń, co umożliwia lepsze planowanie zasobów w firmie.
Wśród obowiązków pracodawcy wobec pracownika pełniącego terytorialną służbę wojskową przeczytać możemy również o ochronie stosunku pracy: - W okresie od dnia doręczenia pracownikowi karty powołania do terytorialnej służby wojskowej, a przed jej zakończeniem – pracodawca nie może zwolnić ani rozwiązać z pracownikiem umowy o pracę. Ochrona ta nie przysługuje jednak pracownikowi, jeżeli pracodawca ma podstawy by rozwiązać umowę o pracę w trybie dyscyplinarnym oraz w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji zakładu pracy.
W obowiązkach pracodawcy wpisano też:
* Zakaz zwolnienia: Pracodawca nie może zwolnić ani rozwiązać umowy o pracę z pracownikiem od momentu doręczenia karty powołania do terytorialnej służby wojskowej aż do jej zakończenia.
* Wyjątki: Ochrona ta nie dotyczy sytuacji, w których pracodawca ma podstawy do rozwiązania umowy.
Natomiast w obowiązkach żołnierza pełniącego TSW wobec swojego pracodawcy napisano: - Żołnierz zobowiązany jest powiadomić swojego pracodawcę o dniach, w których będzie pełnił swoją służbę wojskową, a także o zmianach tych terminów (za wyjątkiem trybu natychmiastowego stawiennictwa).
Nigdzie na stronie internetowej WOT nie ma natomiast informacji o obowiązku niezwłocznego poinformowania pracodawcy o fakcie powołania do terytorialnej służby wojskowej, czyli art. 172 ust. 5.
Obowiązek informacyjny pracownika powołanego TSW
- Rozwiązaniem nowym jest nałożenie na pracownika obowiązku informowania swojego pracodawcy o powołaniu do terytorialnej służby wojskowej. Dotychczas obowiązek ten spoczywał na wojskowych komendantach uzupełnień, stosownie do art. 60 ust. 8c u.p.o.o. Aktualnie obciąża on samego żołnierza OT - czytamy w komentarzu do art. 172 ustawy o obronie Ojczyzny Huberta Królikowskiego (red.), wyd. II. Zdaniem autorów, konstrukcja przepisu nasuwa problemy interpretacyjne co do momentu powstania obowiązku informacyjnego. - Celowościowo uzasadnione byłoby poinformowanie pracodawcy o powołaniu w momencie otrzymania przez pracownika powołania do pełnienia terytorialnej służby wojskowej. Jednak ustawa nakłada obowiązek na żołnierza OT, zatem literalna wykładnia nakazuje uznać, że pracownik ma obowiązek poinformować swojego pracodawcę dopiero w momencie, gdy stanie się żołnierzem OT, tj. po stawieniu się w jednostce wojskowej w określonym w powołaniu miejscu i czasie, kiedy nabędzie status żołnierza, co może mieć istotne znaczenie dla oceny dochowania przez pracownika obowiązków związanych ze stosunkiem pracy, w szczególności że terytorialna służba wojskowa rozpoczyna się od przeszkolenia trwającego nieprzerwanie przez okres 16 dni w stosunku do żołnierzy OT, którzy wcześniej nie pełnili czynnej służby wojskowej - czytamy w komentarzu.
Jak podkreślili autorzy komentarza, z perspektywy odpowiedzialności dyscyplinarnej pracownika należy wyrazić pogląd, że skoro obowiązek z art. 172 ust. 5 u.o.O. jest adresowany do żołnierza OT, to nie można uczynić skutecznego zarzutu niepoinformowania pracodawcy przez osobę, która została powołana do terytorialnej służby wojskowej, ale żołnierzem jeszcze nie była.
Przepis w obecnym kształcie jest zły i wymaga zmiany
- Konstrukcja normy prawnej jest zła. Myślę, że autor przepisu nie wiedział co projektował, ale niestety to uczynił - mówi serwisowi Prawo.pl dr Paweł Bała, adwokat prowadzący własną kancelarię prawną.
Przepisy ustawy o obronie Ojczyzny w obecnym kształcie powinny zostać zmienione tak, aby przewidywały sankcję za niewywiązanie się przez żołnierza-pracownika z obowiązku zawiadomienia swojego pracodawcy o fakcie powołania do terytorialnej służby wojskowej. Wystarczyłoby wprowadzić regulację, że żołnierz-pracownik ma obowiązek zawiadomić w określonym terminie swojego pracodawcę o fakcie powołania do terytorialnej służby wojskowej, analogicznie w przypadku nawiązania przez żołnierza WOT nowego stosunku pracy, pod rygorem utraty ochrony stosunku pracy wynikającej z ustawy o obronie Ojczyzny. Możliwe jest i inne rozwiązanie, znacznie lepiej chroniące słuszne interesy i pracownika, i pracodawcy. W aktualnie obowiązującym stanie prawnym co do zasady rozwiązanie umowy o pracę przez pracodawcę musi zawierać konkretną i prawdziwą przyczynę wypowiedzenia bez winy pracownika. Moim zdaniem w zupełności wystarczyłaby norma prawna regulująca, iż służba w jednostkach obrony terytorialnej nie może stanowić przyczyny rozwiązania stosunku pracy - uważa dr Paweł Bała.
Jak podkreśla dr Bała, norma prawna zawarta w art. 172 ust. 5 otrzymała taki kształt, że właściwie jest normą programową. - Ewentualnie możliwe jest rozpatrywanie tego obowiązku w kontekście odpowiedzialności dyscyplinarnej przewidzianej przez Kodeks pracy, choć przyznam uczciwie, że nie znam takich przypadków - twierdzi dr Bała. Według niego, z przepisu nie wynika obowiązek poinformowania potencjalnego pracodawcy w procesie rekrutacji o statusie żołnierza OT. - Konstrukcja przepisu jest tak lapidarna, że w przypadku zatrudnienia osoby, która przed zatrudnieniem uzyskała status żołnierza OT, trudno jednoznacznie przesądzić czy jest adresatem tej normy prawnej. Wykładnia literalna skłania do poglądu, że nie dotyczy to takich osób, ale wykładnia celowościowa prowadzi do konkluzji, że takie osoby również objęte są tym obowiązkiem. Przepis wymaga korekty - zaznacza.
- To jest kolejny przykład niedoskonałości tworzonego prawa, gdzie norma jest niepełna. Sytuacja wokół notyfikacji pracodawcy o powołaniu do wojsk obrony terytorialnej pokazuje znaczącą słabość współczesnego procesu stanowienia prawa w Polsce, a mianowicie tworzenie przepisów oderwanych od klasycznej dogmatyki prawniczej. Jest to przykład tworzenia iluzorycznego przepisu, bowiem ustawodawca skonstruował nakaz (dyspozycję), zapominając o kluczowym instrumencie egzekucji tego obowiązku – sankcji. Przepis stawia pracownika w roli podmiotu, od którego oczekuje się określonego działania, ale nie przewiduje żadnych mechanizmów prawnych, pozwalających na jego egzekwowanie w przypadku, gdyby pracownik ten obowiązek zignorował - mówi nam z kolei prof. Grażyna Spytek-Bandurska, ekspert ds. prawa pracy Federacji Przedsiębiorców Polskich, członek Rady Dialogu Społecznego z ramienia FPP i członek Rady Rynku Pracy. Jej zdaniem, problem ten może wywoływać poważne reperkusje dla pracodawców w codziennej praktyce planowania pracy. Z jednej strony, chroniona jest trwałość stosunku pracy osoby zatrudnionej, a z drugiej - brak sankcji za niepoinformowanie pracodawcy o powołaniu utrudnia działanie firmy. - To przykład przepisu o charakterze czysto deklaratoryjnym, który pomija słuszny interes organizacyjny pracodawcy - podkreśla Grażyna Spytek-Bandurska.
Autor: Grażyna Leśniak
Przeczytaj także:
Szukaj nas na